Açığa Satış Nedir?
Açığa satış (İngilizce adıyla "short selling"), yatırımcıların sahip olmadıkları bir finansal enstrümanı, genellikle hisse senedini, ödünç alarak satması ve fiyatının düşeceğini öngörerek daha düşük bir fiyattan geri alıp ödünç verene iade etmesi işlemidir. Bu stratejinin temel amacı, piyasada düşüş beklentisi olan bir varlığın fiyatındaki düşüşten kar elde etmektir. Normalde yatırımcılar, bir varlığı düşük fiyattan alıp yüksek fiyattan satarak kar elde ederken, açığa satışta bu durum tersine işler: yüksek fiyattan satılır, düşük fiyattan geri alınır.
Açığa Satış Nasıl Yapılır?
Açığa satış işlemi genellikle aşağıdaki adımları içerir:
- Hisse Senedi Ödünç Alma: Yatırımcı, fiyatının düşeceğini düşündüğü bir hisse senedini bir aracı kurumdan ödünç alır. Bu hisseler genellikle aracı kurumun kendi portföyünden veya diğer yatırımcılardan temin edilir.
- Satış İşlemi: Ödünç alınan hisseler, mevcut piyasa fiyatından borsada satılır. Bu satış işlemi, yatırımcının elinde fiziksel olarak hisse senedi olmadan gerçekleştirilir.
- Fiyat Düşüşü Beklentisi: Yatırımcı, hisse senedinin fiyatının düşmesini bekler.
- Geri Satın Alma: Eğer hisse senedinin fiyatı beklendiği gibi düşerse, yatırımcı aynı miktardaki hisseyi daha düşük bir fiyattan piyasadan geri satın alır.
- İade ve Kar: Geri satın alınan hisseler, ödünç alındığı aracı kuruma iade edilir. Satış fiyatı ile geri alım fiyatı arasındaki fark, aracı kuruma ödenen komisyon ve ödünç alma ücretleri düşüldükten sonra yatırımcının karını oluşturur.
Açığa Satışın Riskleri Nelerdir?
Açığa satış, yüksek kar potansiyeli sunsa da önemli riskler barındırır:
- Sınırsız Zarar Potansiyeli: Hisse senedinin fiyatı beklentinin aksine yükselmeye devam ederse, yatırımcının zararı teorik olarak sınırsız olabilir. Çünkü bir hisse senedinin fiyatı sınırsız bir şekilde artabilirken, en fazla sıfıra düşebilir.
- Marjin Çağrısı (Margin Call): Aracı kurum, hisse senedi fiyatı yükseldiğinde teminat tamamlama çağrısı yapabilir. Yatırımcı bu çağrıya uymazsa, pozisyonu otomatik olarak kapatılabilir.
- Ödünç Alma Maliyetleri: Ödünç alınan hisseler için aracı kuruma faiz veya ödünç alma ücreti ödenir.
- Short Squeeze Riski: Açığa satış yapılan bir hissenin fiyatının aniden ve hızla yükselmesi durumunda, açığa satış yapan yatırımcılar pozisyonlarını kapatmak için hisseyi geri almak zorunda kalır. Bu durum, talebi artırarak fiyatı daha da yükseltebilir ve büyük zararlara yol açabilir.
Açığa Satışın Avantajları Nelerdir?
Risklerine rağmen açığa satışın bazı avantajları da bulunmaktadır:
- Düşen Piyasalarda Kar Fırsatı: Piyasa genelinde veya belirli bir hisse senedinde düşüş beklentisi olduğunda kar elde etme imkanı sunar.
- Portföy Riskini Azaltma (Hedging): Yatırımcılar, sahip oldukları uzun pozisyonları düşüş riskine karşı korumak amacıyla açığa satış yapabilirler. Bu, portföydeki olası zararları dengelemeye yardımcı olabilir.
- Piyasa Likiditesine Katkı: Açığa satış işlemleri, piyasadaki alım satım hacmini artırarak likiditeye katkıda bulunur.
- Kaldıraç Kullanımı: Bazı durumlarda, yatırımcılar daha az sermaye ile daha büyük pozisyonlar açarak potansiyel getiriyi artırabilirler.
Açığa Satış Yasağı Nedir?
Finansal piyasalarda, özellikle aşırı oynaklık veya manipülasyon endişesi olduğunda, düzenleyici kurumlar tarafından açığa satış işlemleri geçici olarak yasaklanabilir. Bu yasaklar, piyasa istikrarını korumak ve yatırımcıları korumak amacıyla uygulanır.