Envanter Nedir?
Envanter, bir işletmenin sahip olduğu tüm fiziksel varlıkların – örneğin ürünler, hammadde, ekipman, demirbaşlar ve tüketim malzemeleri gibi – kayıt altına alınması ve düzenli olarak takip edilmesi sürecidir. Satılabilir stokları, üretim girdilerini, ofis malzemelerini ve hatta zaman zaman iade ürünleri bile kapsayan envanter; işletmenin neye sahip olduğunu bilmesini, kontrol etmesini ve doğru kararlar almasını sağlar. Kökeni Fransızca “inventaire” kelimesinden gelen envanter, temel anlamıyla “listeleme, kayıt altına alma” anlamına gelir.
Envanter Türleri
Envanter, farklı kriterlere göre çeşitli türlere ayrılabilir:
- Lokasyonuna veya Durumuna Göre:
- Hammadde Stoku: Üretim sürecinde kullanılacak işlenmemiş malzemeler.
- Yarı Mamul Stoku: Üretim sürecinde kısmen işlenmiş ürünler.
- Bitmiş Ürün Stoku: Satışa hazır hale gelmiş tamamlanmış ürünler.
- Zamana veya Amacına Göre:
- Kuruluş Envanteri: İşletmenin kurulduğu tarihteki varlıkların kaydı.
- Dönem Başı Envanteri: Yeni bir hesap döneminin başındaki envanter.
- Dönem Sonu Envanteri: Hesap döneminin sonunda yapılan envanter.
- Tasfiye ve İflas Envanteri: İşletmenin tasfiye veya iflas sürecindeki envanter.
- Muhasebe Açısından:
- Muhasebe İçi Envanter: İşletmenin mali hesaplarında yer alan, maliyetlerini hesaplamak için kullanılan stoklar.
- Muhasebe Dışı Envanter: İşletmenin mali hesaplarında yer almayan ancak üretim sürecinde kullanılan hammadde veya yarı mamul gibi önemli stoklar.
Envanter Yönetiminin Önemi
Envanter yönetimi, işletmelerde verimlilik, karlılık ve sürdürülebilirlik açısından kritik bir başlıktır. Doğru envanter bilgisi; satın alma süreçlerinden maliyet analizine, müşteri memnuniyetinden yıllık kârlılık projeksiyonlarına kadar tüm operasyonları etkileyen stratejik bir veri kaynağıdır. Etkili envanter yönetimi, aşırı stoklamayı ve stok tükenmesini önleyerek maliyetleri düşürmeye, nakit akışını iyileştirmeye ve müşteri taleplerinin zamanında karşılanmasını sağlayarak müşteri memnuniyetini artırmaya yardımcı olur.
Envanter Yönetimi Yöntemleri
İşletmeler, iş veya ürün türüne bağlı olarak çeşitli envanter yönetimi yöntemleri kullanır. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Sürekli Envanter Yöntemi: Ürünlerin giriş ve çıkışlarının anlık olarak takip edildiği, genellikle birim maliyeti yüksek ürünler için kullanılan detaylı bir sistemdir.
- Aralıklı Envanter Yöntemi: Belirlenen dönemlerin sonunda stok sayımı yapılarak envanterin topluca kaydedildiği yöntemdir.
- Tam Zamanında (JIT - Just-in-Time): Sadece ihtiyaç duyulduğu kadar mal siparişi vererek stok tutma maliyetlerini azaltmayı hedefler.
- ABC Analizi: Envanteri değer ve devir oranlarına göre üç sınıfa (A, B, C) ayırarak yönetimi kolaylaştırır.
Envanter Defteri
Envanter defteri, ticari işletmelerin her hesap dönemini izleyen ilk üç ay içinde, hazır değerler, menkul kıymetler, alacaklar ve borçlar, stoklar, maddi duran varlıklar, taşınmazlarını sayılarak kaydetmek zorunda olduğu yasal bir defterdir. Vergi Usul Kanunu'na göre bilanço esasına göre defter tutan mükellefler için envanter defteri tutmak zorunludur ve hem açılış hem de kapanış tasdiki yapılmalıdır.