Lenger Nedir?
Türkçede “lenger” kelimesi, kökenleri Farsça ve Yunancaya dayanan, iki temel ve birbirinden farklı anlamı barındıran zengin bir sözcüktür. Bu kelime, hem denizcilikte hayati bir öneme sahip olan bir aracı hem de mutfak kültürümüzde yer etmiş geleneksel bir kabı tanımlar.
Lenger: Gemi Demiri
Lengerin en bilinen anlamlarından biri, gemilerin limanda veya açık denizde sabit bir konumda kalmasını sağlayan ağır demir çapadır. Bu demir, bir zincir aracılığıyla gemiye bağlı olup, denizin dibine atılarak geminin akıntı veya rüzgarla sürüklenmesini engeller.
- Kökeni: Bu anlamıyla lenger kelimesi, Farsça “langar” sözcüğünden gelmektedir. Farsça “langar” ise Arapça “ankar” ve nihayetinde Eski Yunanca “ankyra” (gemi demiri) kelimesiyle ilişkilidir. Eski Yunancadaki “ankýlos” (kıvrık, büklüm, çengel) kelimesinden türediği düşünülmektedir.
- Kullanımı: Osmanlı donanmasında gemi inşasında kullanılan önemli malzemelerden biri olan lenger, gemilerin demirlemesi için vazgeçilmezdi. Denizcilikte “lenger atmak” (demirlemek) ve “lenger almak” (demir almak, hareket etmek) gibi deyimler de bu kullanımdan türemiştir.
Lenger: Büyük Bakır Kap
Lenger kelimesinin bir diğer yaygın anlamı ise, özellikle geçmiş dönemlerde yemek servisinde kullanılan, yayvan ve kenarları geniş, büyük bakır bir kaptır. Bu kaplar genellikle pilav, kebap gibi kalabalık sofraların ana yemeklerini sunmak için kullanılırdı.
- Kökeni: Bu anlamdaki lenger kelimesinin kökeni ise Eski Yunanca “lékos” (tencere, yemek kabı) sözcüğünün küçültme hali olan “lekári” kelimesine dayanmaktadır.
- Kullanımı: Geleneksel Türk mutfağında, özellikle düğün, sünnet veya mevlit gibi özel günlerde hazırlanan ziyafetlerde, büyük porsiyonlarda yemek sunumu için lengerler tercih edilirdi. Bakırın yanı sıra toprak ve tahtadan yapılmış lengerler de bulunmaktaydı.
Özetle, “lenger” kelimesi, hem denizcilik tarihinde önemli bir yer tutan gemi demirini hem de Anadolu mutfak kültürünün vazgeçilmez bir parçası olan büyük servis kaplarını ifade eden, kültürel ve tarihi derinliği olan bir terimdir.