Coğrafyada, Dünya yüzeyindeki belirli bir noktanın konumunu belirlemek için kullanılan hayali çizgilerden biri de meridyenlerdir. Meridyenler, Kuzey Kutbu'ndan başlayıp Güney Kutbu'nda sona eren, Ekvator'u dik açıyla kesen yarım daire şeklindeki varsayımsal yaylardır. Bu çizgiler, bir yerin doğu-batı yönündeki konumunu, yani boylamını ifade eder.
Meridyenlerin Temel Özellikleri
- Uzunlukları Eşittir: Tüm meridyenler, kutup noktalarını birleştirdiği için birbirine eşit uzunluktadır. Her biri, Dünya yüzeyinde büyük bir dairenin yarısıdır ve yaklaşık 20.003,93 km uzunluğundadır.
- Kutuplarda Birleşirler: Bütün meridyenler Kuzey ve Güney kutup noktalarında birleşirler.
- Paralelleri Dik Keserler: Meridyenler, Ekvator'a paralel olarak çizilen enlem dairelerini her zaman dik açıyla keserler.
- Mesafeleri Değişir: Ardışık iki meridyen arasındaki mesafe, Ekvator üzerinde en uzundur (yaklaşık 111 km) ve kutuplara doğru gidildikçe daralır, kutuplarda sıfıra iner.
- Yerel Saat Farkı: Her iki meridyen arasında 4 dakikalık bir yerel saat farkı bulunur. Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için, doğudaki meridyenlerde yerel saat daha ileridir.
- Aynı Meridyende Aynı Saat: Aynı meridyen üzerinde bulunan tüm noktalarda yerel saat aynıdır.
Başlangıç Meridyeni ve Önemi
Meridyenlerin derecelendirilmesinde başlangıç noktası olarak kabul edilen meridyene "Başlangıç Meridyeni" denir. Bu meridyen, 0° boylam olarak tanımlanır ve İngiltere'nin Londra yakınlarındaki Greenwich kasabasından geçer. Başlangıç Meridyeni, Dünya'yı Doğu Yarımküre ve Batı Yarımküre olmak üzere iki eşit parçaya ayırır. Ayrıca, küresel zaman standardı olan Koordineli Evrensel Zaman (UTC) da bu meridyene göre ayarlanır.
Kaç Meridyen Vardır?
Dünya üzerinde toplam 360 adet meridyen yayı bulunur. Başlangıç Meridyeni'nin doğusunda 180 adet Doğu Meridyeni, batısında ise 180 adet Batı Meridyeni yer alır.
Antimeridyen Nedir?
Bir meridyen yayını tam bir çembere tamamlayan, yani onun tam karşısında yer alan meridyen yayına "Antimeridyen" denir. Örneğin, 0° Başlangıç Meridyeni'nin antimeridyeni 180° meridyenidir.
Meridyenlerin Kullanım Alanları
Meridyenler, coğrafi konum belirlemede, haritaların oluşturulmasında, navigasyonda ve özellikle yerel saat ile saat dilimlerinin hesaplanmasında kritik bir rol oynar. Enlem (paraleller) ile birlikte kullanılarak, Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın kesin koordinatları belirlenebilir.