Örtü Yangını Tanımı
Örtü yangını, orman toprağının üzerinde bulunan ölü ve diri bitkisel materyallerin yanmasıyla ortaya çıkan bir orman yangını türüdür. Bu materyaller arasında kuru otlar, çayırlar, fundalar, fideler, fidanlar, yapraklar, yosunlar, humus, kuru dallar, kütükler ve kesim artıkları yer alır. Genellikle orman tabanında veya açık alanlarda başlar ve yüzeydeki bu ince yanıcı tabaka boyunca ilerler.
Özellikleri ve Etkileri
Örtü yangınları, orman yangınlarının en yaygın türlerinden biridir ve ülkemizde yanan alanların %60-70'ini oluşturur. Bu yangınlar, meşcerenin asli ağaç türlerine genellikle doğrudan zarar vermezler; ancak, toprağı örten yanıcı maddelerin yoğun olması durumunda ağaçlara da zarar verebilirler. Havanın rutubetli olduğu zamanlarda ve kış aylarında tepe yangınlarına dönüşme olasılıkları düşüktür. Örtü yangınlarının davranışı, hava koşulları, arazinin yapısı (topoğrafya) ve yanıcı maddelerin özellikleri gibi faktörlerden önemli ölçüde etkilenir. Nispeten daha az tehlikeli kabul edilseler de, kontrol altına alınmadıklarında hızla büyüyerek üst katmanlara ulaşabilir ve daha büyük ağaçlara ve ekosistemdeki canlılara zarar verebilirler.
Örtü Yangınlarının Nedenleri
Örtü yangınları hem doğal hem de insan kaynaklı nedenlerle ortaya çıkabilir:
- Doğal Nedenler:
- Yıldırım: Şiddetli fırtınalar sırasında ağaçlara veya bitki örtüsüne düşen yıldırımlar yangınlara yol açabilir.
- İnsan Kaynaklı Nedenler:
- İhmal ve Dikkatsizlik: Piknik veya kamp ateşlerinin söndürülmeden bırakılması, sigara izmaritleri, çoban ateşleri gibi durumlar yangınlara neden olabilir.
- Tarım ve Orman İşleri: Anız yakma, bağ-bahçe temizliği, kesim veya odun toplama gibi faaliyetler sırasında çıkan kıvılcımlar yangın başlatabilir.
- Arızalı Ekipmanlar: Ormanlık alanlarda kullanılan motorlu araçlar, makineler veya elektrik hatlarındaki arızalar yangınlara sebep olabilir.
- Atık Yönetimi: Çöplüklerin ateşe verilmesi de yangın riskini artırır.
- Diğer Nedenler: Ateşli silah tatbikatları, havai fişekler, arı kovanlarının tütsülenmesinde kullanılan ateşin ormana atılması ve trafik kazalarında yanan araçlar da yangınlara yol açabilir.
Mücadele ve Söndürme Yöntemleri
Örtü yangınlarıyla mücadele genellikle doğrudan müdahale yöntemleriyle yapılır ve diğer yangın türlerine göre daha kolay kontrol altına alınabilir. Başlıca söndürme yöntemleri şunlardır:
- Toprak ve Kürekle Söndürme: Küçük yangınlarda kürekle toprak atılarak alevlerin oksijenle teması kesilir. Nemli taze toprak, bazı durumlarda sudan daha etkili olabilir.
- Yangın Çizgileri Oluşturma: Yangının çevresinde bitki örtüsü temizlenerek yangının yayılması engellenir.
- Kimyasal Söndürücüler: Köpük veya özel kimyasallarla yangının oksijenle teması kesilebilir.
- Karşı Ateş Yakma: Kontrollü bir şekilde karşı ateş yakılarak yangının ilerleyişi durdurulabilir.
- Soğutma Çalışmaları: Yangın kontrol altına alındıktan sonra sıcak alanlar suyla soğutularak yeniden tutuşma riski azaltılır.
- Yanıcı Maddelerin Dağıtılması: Yangının sıcaklığını artıran yanan yanıcı maddeler dağıtılarak yangının şiddeti düşürülür.
- Su ve Karbondioksit Gazı: Su, özellikle katı madde yangınları için etkili bir söndürücüdür. Karbondioksit gazı ise yanan maddenin üzerini kaplayarak oksijenle temasını keser.