Frengi (Sifiliz) Nedir?
Frengi, diğer adıyla sifiliz, Treponema pallidum adı verilen bir bakterinin yol açtığı, genellikle cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon hastalığıdır. Bu bakteri, enfekte bir kişinin vücudundaki yaralar veya mukozal zarlar aracılığıyla vajinal, oral veya anal cinsel temas sırasında kolayca bulaşabilir. Cinsel yolla bulaşmanın yanı sıra, frengi hamilelik veya doğum sırasında anneden bebeğe (konjenital frengi) ve nadiren kan transfüzyonları yoluyla da geçebilir.
Frenginin Evreleri ve Belirtileri
Frengi, tedavi edilmediği takdirde dört farklı aşamada ilerleyen bir hastalıktır. Her evrenin kendine özgü belirtileri vardır:
- Birincil Evre (Primer Sifiliz): Enfeksiyon kapıldıktan ortalama 21 gün (3-90 gün) sonra ortaya çıkar. Bulaşma yerinde, genellikle genital bölgede, anüste, rektumda veya ağızda ağrısız, sert, yuvarlak bir yara (şankr) oluşur. Bu yara 1 ila 5 hafta içinde kendiliğinden iyileşebilir, ancak tedavi edilmezse hastalık ilerler.
- İkincil Evre (Sekonder Sifiliz): Birincil evreden aylar sonra ortaya çıkar. Vücutta pembe-kırmızı, kaşıntısız döküntüler (özellikle avuç içi ve ayak tabanlarında) görülür. Bu döküntülere ateş, boğaz ağrısı, halsizlik, kilo kaybı, saç dökülmesi, baş ağrısı ve lenf bezlerinde şişme gibi genel belirtiler eşlik edebilir. Bu dönemde bulaşıcılık en üst düzeydedir.
- Gizli Evre (Latent Sifiliz): İkincil evre belirtileri kaybolduktan sonra başlar ve herhangi bir belirti göstermez. Ancak bakteri vücutta varlığını sürdürür ve yıllarca (1 ila 20 yıl) sürebilir. Bu evrede hastalık sadece kan testleriyle tespit edilebilir.
- Üçüncül Evre (Tersiyer Sifiliz): Tedavi edilmeyen vakalarda ortaya çıkar ve en ciddi komplikasyonlara yol açar. Kalp, beyin, sinir sistemi, gözler, kemikler ve diğer iç organlarda kalıcı hasarlara neden olabilir. Körlük, sağırlık, felç, demans ve hatta ölümle sonuçlanabilir.
Tanı ve Tedavi
Frengi teşhisi, genellikle şüpheli belirtilerin gözlemlenmesi ve ardından yapılan laboratuvar testleri ile konur. Kan testleri (VDRL, RPR, TPHA-I, FTA-ABS) ve aktif yaralardan alınan örneklerin mikroskobik incelemesi tanı için belirleyicidir. Frengi düşünülen hastalardan HIV testi de istenmelidir.
Frengi, özellikle erken evrelerde teşhis edildiğinde penisilin içeren antibiyotiklerle başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. Penisilin alerjisi olan kişiler için farklı antibiyotikler kullanılabilir. Tedavi süresi ve dozu, hastalığın evresine göre değişir. Erken teşhis ve uygun tedavi, hastalığın ilerlemesini ve kalıcı organ hasarlarını önlemek açısından kritik öneme sahiptir.
Korunma Yolları
Frengiden korunmanın en etkili yolu güvenli cinsel ilişkidir. Tek eşli bir ilişki sürdürmek ve cinsel partnerlerin enfeksiyon durumu hakkında bilgi sahibi olmak riski azaltır. Prezervatif kullanımı gibi korunma yöntemleri de bulaşma riskini düşürebilir. Frengiye karşı henüz bir aşı bulunmamaktadır.