Kan Uyuşmazlığı Nedir?
Kan uyuşmazlığı, tıbbi adıyla Rh uygunsuzluğu, anne ve bebeğin kan gruplarındaki Rh faktörünün farklı olmasından kaynaklanan bir bağışıklık sistemi problemidir. En sık görülen formu, annenin kan grubunun Rh negatif (Rh-) ve babanın kan grubunun Rh pozitif (Rh+) olduğu durumlarda, bebeğin de babadan gelen genlerle Rh pozitif olmasıyla ortaya çıkar.
Rh Faktörü ve Uyuşmazlığın Mekanizması
Rh faktörü, kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan bir proteindir. Bu protein varsa kişi Rh pozitif, yoksa Rh negatif olarak sınıflandırılır. Kan uyuşmazlığı durumunda, Rh negatif annenin bağışıklık sistemi, Rh pozitif bebeğin kan hücrelerini yabancı bir madde olarak algılar. Bu algılama sonucunda anne vücudu, bebeğin kan hücrelerine karşı antikorlar üretmeye başlar.
Normalde, hamilelik sırasında anne ve bebeğin kan dolaşımı birbirine karışmaz. Ancak doğum, düşük, kürtaj, dış gebelik veya travma gibi durumlarda bebeğin kanı annenin dolaşımına geçebilir. İlk gebelikte genellikle bu durum bebeği etkilemez, çünkü annenin antikor üretimi zaman alır. Ancak sonraki Rh pozitif gebeliklerde, annenin daha önce ürettiği antikorlar plasenta yoluyla bebeğe geçerek bebeğin kırmızı kan hücrelerine saldırabilir ve onları yok edebilir.
Olası Komplikasyonlar
Kan uyuşmazlığı tedavi edilmediğinde, bebekte çeşitli ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir:
- Anemi (Kansızlık): Annenin antikorları bebeğin kırmızı kan hücrelerini yok ettiği için bebekte kansızlık gelişebilir.
- Sarılık (Hiperbilirubinemi): Kırmızı kan hücrelerinin yıkımı sonucu ortaya çıkan bilirubin maddesi, bebekte cilt ve gözlerde sararmaya neden olabilir. Şiddetli sarılık, beyin hasarına (kernikterus) yol açabilir.
- Hidrops Fetalis: Anemi nedeniyle organların zarar görmesi ve dokularda sıvı birikmesiyle karakterize, yaşamı tehdit eden ciddi bir durumdur.
- Organ Büyümesi: Karaciğer ve dalakta aşırı kan hücresi üretimi nedeniyle büyüme görülebilir.
- Gelişme Geriliği veya Ölü Doğum: Ciddi vakalarda bebek anne karnında kaybedilebilir.
Teşhis ve Tedavi
Kan uyuşmazlığı teşhisi, gebelik öncesinde veya erken döneminde yapılan kan testleri ile konulur. Anne adayının kan grubu ve Rh faktörü belirlenir. Eğer anne Rh negatif ve baba Rh pozitif ise, risk faktörü yüksektir. Annenin kanında antikor varlığı 'İndirekt Coombs Testi' ile araştırılır.
Kan uyuşmazlığının önlenmesi ve tedavisi için en önemli yöntem, Rh immün globulin (RhIg) veya bilinen adıyla 'kan uyuşmazlığı iğnesi' uygulamasıdır. Bu iğne, annenin bağışıklık sisteminin Rh pozitif kan hücrelerine karşı antikor üretmesini engeller. Genellikle gebeliğin 28. haftasında ve doğumdan sonraki 72 saat içinde, eğer bebek Rh pozitif ise, ikinci bir doz uygulanır. Düşük, kürtaj veya gebelik kanaması gibi durumlarda da bu iğnenin yapılması önemlidir. Erken teşhis ve düzenli prenatal kontroller, anne ve bebek sağlığını korumak için hayati önem taşır.