Depozito Kavramı ve Amacı
Depozito, bir ürünün, hizmetin veya en yaygın olarak bir taşınmazın kiralanması ya da satışında, sözleşme taraflarından birinin diğerine verdiği bir güvence bedelidir. Bu bedel, sözleşme süresince ortaya çıkabilecek olası zararları, ödenmemiş borçları veya sözleşmeden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda karşı tarafın mağduriyetini önlemek amacıyla alınır. Özellikle konut ve işyeri kiralamalarında, kiracının mülkü hasarsız ve eksiksiz teslim etmesini sağlamak, kira ve fatura borçlarını ödemesini garanti altına almak için önemli bir teminat işlevi görür.
Yasal Çerçeve ve Miktar Sınırları
Türkiye'de depozito uygulaması, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) tarafından düzenlenmiştir. Özellikle konut ve çatılı işyeri kiralarında, TBK'nın 342. maddesi uyarınca kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvence bedeli üç aylık kira bedelini aşamaz. Bu yasal sınırlama, kiracıların korunmasını amaçlar. Kira sözleşmesi devam ederken depozito tutarı artırılamaz.
Depozitonun Saklanması ve İadesi
Depozito olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırıldığında, kiracı bu bedeli kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere vadeli bir tasarruf hesabına yatırır veya kıymetli evrakı bir bankaya depo eder. Bu hesap, hem kiracı hem de kiraya veren adına açılır ve depozito, kira süresi boyunca bu hesapta korunur. Hesaptaki faiz getirisi de depozito bedeline dahil edilir.
Depozitonun iadesi için belirli şartların yerine gelmesi gerekir:
- Kira sözleşmesinin usulüne uygun şekilde sona ermiş olması.
- Kiralanan mülkün, olağan kullanımdan kaynaklanan yıpranmalar dışında, hasarsız ve sözleşme şartlarına uygun olarak teslim edilmesi.
- Kiracının tüm kira, aidat ve abonelik borçlarını ödemiş olması.
Bu şartlar sağlandığında, depozito bedeli kiracıya iade edilir. Eğer depozito bankada tutuluyorsa, banka güvenceleri ancak iki tarafın rızasıyla, kesinleşmiş bir icra takibiyle ya da kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanarak geri verebilir. Kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde kiracıya karşı kira sözleşmesiyle ilgili bir dava açtığını veya icra takibine giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmezse, banka kiracının talebi üzerine depozitoyu iade etmekle yükümlüdür.
Depozitonun İade Edilmemesi Durumu
Kiraya verenin, haklı bir sebep olmaksızın depozitoyu iade etmemesi durumunda kiracı, icra takibi başlatabilir veya dava açabilir. Depozito, kiracının son ay kirasını ödemeyip bu bedelden düşmesini talep etmesi için yasal bir dayanak değildir; kira borcu ve depozito iadesi borcu birbirinden ayrıdır.