Lupus Nedir?
Lupus, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi sağlıklı hücrelerine ve dokularına saldırması sonucu ortaya çıkan kronik bir otoimmün hastalıktır . Bu durum, vücudun çeşitli bölgelerinde iltihaplanmaya ve hasara yol açabilir . Halk arasında genellikle "kelebek hastalığı" olarak da bilinir, çünkü özellikle yüzde görülen kelebek şeklindeki döküntü bu hastalığın karakteristik belirtilerinden biridir . Lupus, eklemler, cilt, böbrekler, kalp, akciğerler, beyin ve kan hücreleri gibi birçok farklı vücut sistemini etkileyebilir .
Lupus Türleri Nelerdir?
Lupus farklı türlere ayrılır ve her tür, vücudun farklı bölgelerini etkileyebilir veya hastalığın şiddeti değişiklik gösterebilir . Başlıca lupus türleri şunlardır:
- Sistemik Lupus Eritematozus (SLE): Lupus'un en yaygın ve en ciddi formudur . Vücuttaki çeşitli organları ve dokuları etkileyebilir; eklemler, cilt, böbrekler, kalp, akciğerler, beyin ve kan hücreleri gibi birçok sistem etkilenebilir . SLE, kişiden kişiye değişen belirtilerle kendini gösterir ve hastalığın seyri genellikle ataklar ve durulmalar şeklinde olur .
- Diskoid Lupus Eritematozus (DLE): Sadece cildi etkileyen bir lupus formudur . Hastanın derisindeki lezyonlar iz bırakabilir ve özellikle güneşe maruz kalan bölgelerde kırmızı, pul pul dökülen döküntüler görülür .
- İlaca Bağlı Lupus: Bazı ilaçların kullanımına bağlı olarak lupus benzeri belirtilerin ortaya çıkması durumudur . Bu tür lupus, genellikle ilaçların kesilmesiyle düzelir ve semptomları sistemik lupusa göre daha hafif seyreder .
- Neonatal Lupus: Bebeklerde görülen nadir bir durumdur ve anneden geçen antikorlar nedeniyle ortaya çıkar .
Lupus Belirtileri Nelerdir?
Lupus belirtileri kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterebilir ve hastalığın şiddetine bağlı olarak değişebilir . En sık görülen belirtiler arasında şunlar yer alır:
- Yüzde kelebek şeklinde döküntü (özellikle yanaklar ve burun köprüsü üzerinde) .
- Eklem ve kas ağrıları, eklemlerde şişlik .
- Dinlenmekle geçmeyen yorgunluk ve halsizlik .
- Ateş ve kilo kaybı .
- Güneş ışığına karşı hassasiyet (cilt lezyonlarında artış) .
- Saç dökülmesi .
- Ağızda ve boğazda yaralar .
- Böbrek, kalp, akciğer veya sinir sistemi gibi iç organ tutulumlarına bağlı belirtiler .
Lupus Neden Olur?
Lupus hastalığının kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir . Ancak genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve hormonal değişikliklerin birleşimi hastalığın ortaya çıkmasında rol oynadığı düşünülmektedir .
- Genetik Yatkınlık: Aile üyelerinde lupus veya başka bir otoimmün hastalık bulunan bireylerin lupus geliştirme riski daha yüksektir .
- Çevresel Faktörler: Güneş ışığına aşırı maruz kalma, bazı viral enfeksiyonlar (örneğin Epstein-Barr virüsü), stres, sigara kullanımı ve bazı toksinlere maruz kalma hastalığı tetikleyebilir veya semptomları alevlendirebilir .
- Hormonal Faktörler: Lupus, kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve genellikle 15 ila 45 yaşları arasındaki doğurganlık çağındaki kadınları etkiler . Östrojen gibi kadın hormonlarının lupus gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir .
Teşhis ve Tedavi
Lupus teşhisi, hastanın tıbbi geçmişi, fiziksel muayene ve çeşitli laboratuvar testleri (tam kan sayımı, antinükleer antikor (ANA) testi, idrar tahlili gibi) ile konulur . Lupus'un kesin bir tedavisi bulunmamaktadır . Tedavinin temel amacı, hastalığın belirtilerini kontrol altına almak, alevlenmeleri azaltmak ve organ hasarını önlemektir . Tedavi planı, hastalığın şiddetine, etkilenen organlara ve hastanın genel sağlık durumuna göre kişiye özel olarak belirlenir . İltihaplanmayı azaltan kortikosteroidler ve bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar yaygın olarak kullanılan tedavi yöntemlerindendir . Ayrıca, güneşten korunma, düzenli egzersiz, sigara kullanmama ve sağlıklı beslenme gibi yaşam tarzı değişiklikleri de hastalığın yönetilmesinde önemli rol oynar .